Adis-ababa,Itoobiya-

Itoobiya waxay noqon kartaa ciyaaryahan sii kordhaya muhiim ugu noqda isbeddelka xaaladaha juqraafi-siyaasadeed ee Badda Cas, iyadoo xiisadaha u dhexeeya Israa’iil iyo Iiraan ay ka sii gudbayaan gobolka Levant, sida lagu sheegay warbixin uu daabacay joornaalka siyaasadda iyo fikirka ee Faransiiska ee NRP.

Warbixintu waxay tilmaamaysaa in horumarrada ka dhacaya agagaarka marinka Bab el-Mandeb iyo isbeddelka isbahaysiyada gobolka ay kordhin karaan muhiimadda istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Geeska Afrika iyo guud ahaan amniga Badda Cas.

Daabacaadda oo cinwaankeedu yahay “Israel and Ethiopia: a secret alliance against Iran?” (Israa’iil iyo Itoobiya: isbahaysi qarsoodi ah oo ka dhan ah Iiraan?) waxay muujinaysaa in colaadda socota ee Israa’iil iyo Iiraan ay ka sii gudbayso Levant kuna fiddayso Geeska Afrika, iyadoo marinka Bab el-Mandeb uu noqday meel badeed oo khatar siyaasadeed oo muhiim ah.

Marinkan wuxuu isku xiraa Badweynta Hindiya iyo Kanaalka Suways, taasoo ka dhigaysa mid aad muhiim ugu ah ganacsiga caalamka. Haddii uu dhaco carqalad muddo dheer socota — oo ay ku jirto go’doomin ay ku dhawaaqaan ciidamada Xuutiyiinta — maraakiibta ganacsigu waxay ku qasbanaan doonaan inay ku wareegaan Cape of Good Hope, taasoo kordhinaysa waqtiga safarka iyo kharashaadka gaadiidka.

Warbixintu waxay sheegtay in booqashadii dhowaan uu Addis Ababa ku tagay Isaac Herzog loo arko qayb ka mid ah isu soo dhowaansho istaraatiiji ah, iyadoo Israa’iil ay Itoobiya u aragto lammaane leh awood dadweyne oo weyn iyo ciidan awood leh oo ka caawin kara ka hortagga saameynta Iiraan ee ka bilaabata Lubnaan ilaa Yemen.

Falanqaynta Faransiiska ayaa sidoo kale tilmaamaysa doorka muddada dheer ee Imaaraadka Carabta (UAE) ku leeyahay gobolka, iyadoo la xusayo shabakadda dekedaha iyo isbahaysiyada uu ku leeyahay xeebaha Badda Cas, oo ay ku jiraan Eritrea, Somaliland, Itoobiya, iyo Koonfurta Yemen. Tani waxay ujeedadeedu tahay sugidda marinnada ganacsiga iyo ka hortagga kooxaha la safan Iiraan.

Sida warbixintu sheegtay, dadaalka dheer ee Itoobiya ugu jirto helitaanka marin madax-bannaan oo ay ku gaarto Badda Cas ayaa weli ah arrin muhiim u ah xisaabaha istaraatiijiyadeed ee Geeska Afrika. Xiisadaha taariikhiga ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea — oo gacanta ku haysa marin xeebeedkii Itoobiya lumisay kadib madaxbannaanidii Eritrea ee 1993 — ayaa weli saameyn ku leh welwelka amni ee Itoobiya. Falanqeeyayaashu waxay soo jeedinayaan in wada shaqeyn aan si cad loo shaacin oo ay Itoobiya la yeelato Israa’iil iyo Imaaraadka ay siin karto Addis Ababa awood badeed, iyadoo la yareynayo dhaleeceynta tooska ah ee caalamiga ah.

Warbixintu sidoo kale waxay iftiimisay xiriirka taariikheed, dhaqan iyo astaaneed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Israa’iil, gaar ahaan dhaqanka Sulaymaani (Solomonian tradition), kaasoo saameyn ku yeeshay aragtida ah in labada dal ay leeyihiin isfaham istaraatiiji ah oo muddo dheer ah. Qaabkan, aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland waxaa loo arki karaa tallaabo diblomaasiyadeed oo ka caawin karta himilooyinka badeed ee Itoobiya, iyadoo Israa’iil ay qaadanayso kharashka siyaasadeed ee caalamiga ah.

Haddii iswaafajintan istaraatiijiyadeed ay dhab noqoto, warbixintu waxay ku soo gabagabaysay in Itoobiya ay xoojin karto doorkeeda awood Afrikaan ah oo saameyn ku leh Badda Cas, halka wada shaqeyn aan toos ahayn oo ay la leedahay Israa’iil iyo Imaaraadka ay ujeedadeedu tahay xakameynta ciidamada ay taageerto Iiraan ee Yemen, iyada oo aan loo baahnayn joogitaan toos ah oo Israa’iil ku yeelato Bariga Afrika.

Telegaraf News